FREEDOM

Het programma van vanavond volgt een reis door de muzikale landschappen van Letland, Tsjechië en Rusland. Ondanks hun stilistische verschillen delen alle drie de componisten een gemeenschappelijke lijn: ze gebruiken kamermuziek als middel voor waarheidsvertelling, veerkracht en emotioneel overleven in roerige tijden.

De stilte van Pēteris Vasks (geb. 1946)
We beginnen het concert in totale sereniteit. The Fruit of Silence is van oorsprong een koorwerk en hier voor pianokwintet vertaald naar een meditatie zonder woorden. Vasks beschouwt muziek als ‘voedsel voor de ziel’ en heeft het gedicht van Moeder Teresa gebruikt om begrippen als vrede en gebed tastbaar de maken. Met eenvoudige, uitgerekte harmonieën en glinsterende arpeggio's creëert hij een sfeer van horizontale tijd — ongehaast, lichtgevend en puur.

De spraak van Leoš Janáček (1854–1928)
Vanuit de verstilling van Vasks gaan we naar de koortsachtige, gefragmenteerde wereld van Janáček. Hij begon zijn Vioolsonate in 1914, terwijl Russische troepen zijn Moravische moederland naderden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Janáček staat bekend om zijn gebruik van ‘spraak-melodieën’: korte, abrupte muzikale motieven die de buigingen van de menselijke stem en de natuur nabootsen.
De sonate ontvouwt zich niet als een voorspelbaar, klassiek verhaal, maar voelt als een mozaïek van fragmenten. Het bevat plotselinge uitbarstingen, scherpe interrupties en momenten van hartverscheurende lyriek (zoals in het tweede deel, de Ballada). De finale (Adagio) eindigt in een stille, tragische berusting — waarmee het podium wordt klaargemaakt voor Sjostakovitsj.

Het gewicht van Dmitri Sjostakovitsj (1906–1975)
Waar Vasks ons een gebed geeft en Janáček spraak, daar bouwt Sjostakovitsj een kathedraal. Zijn Pianokwintet in g-klein, gecomponeerd in 1940, was direct een publiek succes in Moskou. Sjostakovitsj greep terug op de barokke vormen van Bach (zoals de openings-prelude en fuga) om orde te scheppen in een chaotische Sovjet-wereld.
De verbinding met Janáček and Vasks ligt vooral in de langzame delen. De Fuga en het Intermezzo bevatten een ongehaast, kwetsbaar mooi contrapunt en ademen een bijna filosofische sfeer. Net als Vasks weet Sjostakovitsj hoe hij spanning moet vasthouden boven een stil orgelpunt en net als Janáček kent hij het psychologische gewicht van een breekbare, eenzame melodie, gespeeld in het donker. Tegen de tijd dat de rustieke, circusachtige Finale aanbreekt, hebben we een gigantisch emotioneel parcours afgelegd — eindigend in een fragiele, aardse vreugde.

Julija Hartig - viool
Reineke Broekhans - piano
Filipe Fernandes - viool
Teresa Caleiro - altviool
Maja Bogdanović - cello

LET OP: Dit concert vindt plaats in de Uilenburgersjoel - Nieuwe Uilenburgerstraat 91

Foto credits:
Maja Bogdanovic door Marija Cerovic
Julija Hartig door Simon van Boxtel
Filipe Fernandes door Georgina Albreu
Reineke Broekhans door Jostijn Lightvoet